Ik ben voor 50% onderzoeker bij het onderzoeksinstituut van de Universiteit Twente, het Centrum voor Telematica en Informatietechnologie (CTIT); en 50% onderwijsgevende, universitair docent (UD), bij wat vroeger de faculteit Toegepaste Onderwijskunde (TO) van onze universiteit was, en inmiddels door fusies met communicatiekunde en psychologie nu de faculteit Gedragswetenschappen (GW) heet. De afkortingen EDTE, TO, TCW, PSY, CTIT, HB en/of GW worden op de Universiteit Twente en daar buiten vaak allemaal door elkaar heen gebruikt, maar dat is niet correct.

Iets langer dan 20 jaar geleden begonnen teksten digitaal te worden; ascii-tekst. U weet nog wel. Daarna gebeurde dat met plaatjes, foto's, geluid ,animaties op de PC, en nu dan ook met video. Alles digitaal. Het voordeel van dit soort digitale content is dat je het oneindig gemakkelijk, oneindig snel en feitelijk oneindig goedkoop kunt kopiëren. Dit heeft verregaande repercussies gehad met grote consequenties en verstrekkende gevolgen. Voor alles en iedereen. U kunt deze zelf ook wel zien en/of bedenken. Daarom zal ik er hier nu niet op ingaan. Studenten vinden het op een of andere manier prachtig en zelfs handig, maar soms ook weer niet. Wij doen daar natuurlijk allerlei interessant onderzoek naar. De kwestie is hier echter wat wij er van vinden?

Ik maak in eerste instantie onderscheid tussen tekst, beeld, geluid, animatie en video. Ik noem dat dimensies. Een eBook is tegenwoordig niet een of twee dimensionaal multimediaal, met alleen teksten en/of plaatjes en/of foto's, maar evenals elk multimediaal product 5, 6, 7 of zelfs 8 dimensies hebben. Ik beperk me hier tot zes dimensies en wil hier een demonstratie geven van zes dimensionale e-Boeken. Mijn stelling is dat elke dimensie tegenwoordig relatief gemakkelijk gebruikt kan worden en dus (ook) content bevat. De content is niet alleen van een bepaalde 'kwaliteit', maar heeft ook een bepaalde 'kwantiteit' qua hoeveelheid data, informatie, kennis of knowledge die een dergelijke eenheid, van die ene dimensie, bevat.

Mijn sheets laten zien dat er vele actoren in dit spel zitten. Ik maak alleen al onderscheid tussen auteurs, schrijvers, editors, redacteuren, uitgevers, beheerders, gebruikers, studenten, adviseurs, studieadviseurs, potentiele gebruikers, eerste auteurs, tweede auteurs, etc. De figuren spreken voor zich.

Is een boek ook e-Learning? Of wat is e-Learning; en wanneer is een website een eBook? Ik onderscheid drie fundamentele soorten (hoofdsoorten) van e-Learning die maar zelden goed worden onderscheiden en/of goed worden onderkent, t.w.

Ik kom uit de wereld van de moderne leermiddel-, leeromgevingen-onderzoek, met als achtergrond simulaties, ontdekomgevingen, moderne leermiddelen, trainings- en inzichtstoetsings-instrumenten. Ik ben het niet eens met mensen of schoolmanagers die zaken als Blackboard of TeleTOP, ons systeem, of zelfs gewoon mailen, e-Learning noemen. Blackboard en/of TeleTOP systemen zijn hooguit faciliterend. Dit is wat ik zou willen noemen 'lagere orde e-Learning', immers een echte leer-omgeving is het niet. Dat is dan ook precies de discussie in mijn faculteit en elders in onderwijsland. Wat zijn Blackboard (het commerciele systeem) en TeleTOP (het eigen systeem van de Universiteit Twente) dan voor soort e-Learning? Is het werken met dit soort systemen wel e-Learning, zoals onze managers pretenderen? Nee, dit soort systemen zijn - naar mijn stellige mening - faciliterende systemen en er vindt geen echt e-Learning plaats [1].

Ik heb mijzelf (juist) altijd bezig gehouden met 'echte' leeromgevingen, voor gecoached of ontdekkend leren, dat wat ik inmiddels maar ben gaan noemen 'hogere orde e-Learning'. Om verwarring te voorkomen aangaande de exacte voordelen en exacte nadelen. Het zijn leeromgevingen met geintegreerde applicaties daarbinnen, zoals interactieve intelligente, model-driven, dynamische simulaties, allemaal verenigd met tekst, op het web. Kortom echte e-learning Leeromgevingen. Deze hogere orde e-learning omgevingen zijn helemaal speciaal ingericht om vlot, snel en zelfstandig te kunnen leren.

Maar dan e-Boeken? Dat is de derde soort. Dat zijn feitelijk goed geordende knowledge collections, met lees-teksten, en uit de aard van de zaak dus een-dimensionaal, hooguit bevaten sommige pagina's nog wat plaatjes, foto's of schema's, en zijn dus twee dimensionaal. Ik wil hier wat voorbeelden laten zien van 6 dimensionale e-Boeken; daar waar teksten gecombineerd worden met echte leer-elementen of micro-werelden in zich zelf. De pretentie van die leer-elementen zijn iets minder dan bij de vorige soort. Het zijn allemaal eigen gemaakte voorbeelden die in de loop van de jaren zijn ontstaan.

Wat zijn e-Boeken ten opzichte van gewone boeken? Wat zijn leeromgevingen anders dan gewone websites? Wat zijn e-boeken eigenlijk? In dit verband doet het er verdraaid veel toe. Immers u moet advies geven. Alles en elke soort (...) heeft immers zijn eigen voor- en nadelen. Uit de webtechnologie hebben we veel geleerd. Door de technologie-hoos heeft het onderzoek naar het 'echte' leren wel een tijdje stilgestaan. Nu 'stroomt' het weer een beetje door. Wij hebben applets, intelligente applicaties, slimme applicaties, mooie applicaties, spreekstemmen, kijkvideo's en (eindelijk) nu de kans om mooie, nuttige, educatieve leerboeken in de vorm van eBooks op het internet te zetten [2]. Alle technieken zijn nu aanwezig. Een miljard mensen over de hele wereld zitten dagelijks achter computers en zijn inmiddels redelijk gewend met beeldschermen, PC's of labtops om te gaan. Ik zal laten zien wat je tegenwoordig zoal kunt maken: eBooks, interactieve eBooks, iBooks en iPapers; al of niet op het internet.

Tegenwoordig kun je knopjes naast plaatjes of teksten plaatsen waar je op kunt klikken om uitleg te vragen en te krijgen. Je kunt transparante knopjes, op diverse plekken, over plaatjes heen plaatsen om delen van plaatjes, schema's of kaarten uit te leggen. Je kunt ook video met en sprekend persoontje, daarvoor gebruiken. Het is tegenwoordig een fluitje van een cent om geluidjes op te nemen of stukjes video te maken. Hier zullen schrijvers en uitgevers elkaar weer gaan vinden, maar dan digitaal en via de kabel, de ether, UMTS, iMode of via de telefoon. Van eenvoudige Flash animaties tot complexe applets is alles integreerbaar in e-teksten, e-papers of e-boeken [2].

Ik wil een aantal interactieve dynamische voorbeelden - offline zowel als online - de revu laten passeren:

Eerst een hoofdstuk, over 'animatie' uit mijn eBook over 'Multimedia'. In dat hoofdstuk, hoofdstuk 5, paragraaf 3, ziet u halverwege een animatie-object dat door een model aangedreven, beweegt over een achtergrond. U ziet hierbij zeer helder de drie fundamentele zaken die bij een model-driven animatie horen. De tekst is helder maar dit interactieve bewegende voorbeeld maakt het (nog) helderder. Mijn studenten willen dat graag eens na kunnen slaan. Op het college ontgaat sommigen de clou van deze vorm van animatie.

Vervolgens, in dat zelfde hoofdstuk, paragraaf 5.3, twee bewegelijke 'intelligente' animatie-objecten, die beiden in staat zijn uw muis te 'zien'. Ga maar eens met de muis voor een zo'n diertje met die twee oogjes en die twee 'peddels' als voetjes staan. Ze keren zich met hun peddels, als ze bij u in de buurt komen, vliegensvlug om. Het is een mooi didactisch voorbeeld van intelligente objecten. Zie de tekst zelf. Op het college intrigeert deze vorm van animatie mateloos. Mijn studenten willen dat voorbeeld best nog wel eens zien. Dat kan middels dit eBook.

Vervolgens een hoofdstuk over 'leeromgevingen' uit dat zelfde eBook over 'Multimedia'. In hoofdstuk 1 staat veel tekst en uitleg over wat leeromgevingen zijn. Er is een voorbeeld in opgenomen waar de lezer zelf even iets mee kan doen, een 'echte' werkomgeving, gebaseerd op een wiskundig model gebaseerde interactieve simulatie met grafische output.

Vervolgens een hoofdstuk over 'systeemdenken', 'gemeten waarden', 'gewenste waarden' en 'targets', voor o.a. managers, sociale wetenschappers of technici, uit dat zelfde eBook over 'Multimedia'. Deze tekst moet natuurlijk eerst goed gelezen en begrepen worden. Dan kan er een online, interactief een experimentje gedaan worden. Als de student, daar waar het kan, een bepaalde waarde van een 'target' instelt, ziet hij/zij dat zolang de 'gemeten waarde' nog niet in de buurt komt van de 'gewenste waarde', er in het systeem energie ingestoken moet worden om het door hemzelf ingestelde doel te bereiken.

Vervolgens een hoofdstuk over geluid en video mijn eBook over 'Educatieve websites'. In hoofdstuk 3, paragraaf 4, staat een leuk voorbeeld van sound. In datzelfde hoofdstuk, maar dan in paragraaf 6, staat een leuk voorbeeld van video.

Vervolgens een hoofdstuk over virtual reality (VR) uit mijn eBook over 'Educatieve websites'. In dat hoofdstuk, hoofdstuk 4, paragraaf 3, VR elements, ziet u een serie moleculen die de student zelf alle kanten op kan laten draaien.

En tot slot een hoofdstuk over sliders en events uit mijn eBook over 'Multimedia'. In dat hoofdstuk, hoofdstuk 4 zelf - het is qua tekst en opzet nog niet helemaal af - ziet u een interactief wiskundig model met enkele sliders die u kunt bewegen. In het voorbeeld wordt er dan dat wiskundig model door gerekend en ziet u ter plekke de output en wat tussenliggende getallen.